Jamaika'nın sokaklarını davul sesleri, renkli maskeler ve coşkulu danslarla dolduran geleneksel Jonkanoo festivali, derin tarihsel köklerine rağmen unutulmaya yüz tutmuş durumda. Kökenleri, adaya getirilen Afrikalı kölelerin yaşantısına dayanan bu kültürel miras, günümüzde destek yetersizliği ve ilgi azalması nedeniyle büyük bir tehlike altında.
Köleliğin Gölgesinde Doğan Bir Kutlama
Jonkanoo'nun ortaya çıkışı, kölelerin Noel gibi Hristiyan bayramlarında plantasyon sahiplerinden aldıkları kısa izin sürelerine bağlanıyor. Bu kısa "özgürlük" anlarında bir araya gelen köleler, kabileler halinde sokaklarda geçit yaparak, şarkı söyleyerek, dans ederek ve müzik çalarak kendi kültürlerini yaşatma fırsatı buluyordu. Festival, köleliğin zorlu koşullarından bir kaçış ve psikolojik bir rahatlama aracı olarak hizmet ediyordu. Festivalin isminin, 18. yüzyılda Gana'da Hollandalı sömürgecilere karşı savaşan ve daha sonra Jamaika'ya köle olarak getirilen "John Canoe" (Jon Konny) adlı bir Afrika savaşçı şefinden geldiği düşünülüyor.
Renkli Karakterler ve Hipnotik Müzik
Jonkanoo, görsel ve işitsel bir şölen sunuyor. Festivalin kalbini, davul, fif (küçük bir flüt) ve hindistan cevizi rendesinden oluşan geleneksel enstrümanlarla çalınan ritmik ve hipnotik müzik oluşturuyor. En çarpıcı yan ise katılımcıların giydiği renkli, abartılı kostüm ve maskeler. Geçidin flamboyan lideri John Canoe, gösterişli kıyafetler ve devasa bir şapka taşıyor. "Koo Koo" adı verilen ve beyaz bir kadın maskesi takan karakter, renkli yamalardan yapılmış giysisiyle dönen "Pitchy
- Patchy", hayvan maskeleri takan "Cow Head" (İnek Başı) ve "Horse Head" (At Başı)" ile korkutucu bir "Devil" (Şeytan) figürü festivalin başlıca karakterleri arasında yer alıyor. Geleneksel olarak Noel döneminde, özellikle Noel Arifesi ve Yılbaşı'nda düzenlenen festival, günümüzde daha çok kültürel fuarlarda ve turistik etkinliklerde görülebiliyor.
Bir Geleneğin Sessizce Yok Oluşu
Ne yazık ki, Jonkanoo geleneği ciddi bir gerileme içinde. Köleliğin kaldırılmasıyla festivalin temel işlevi olan "kaçış" ortadan kalktı. Eski kölelerin Hristiyanlaşması, Jonkanoo'nun "pagan" kökenleriyle çatıştı. Zamanla radyo, televizyon gibi modern eğlence biçimleri, geleneksel sokak kutlamalarının yerini aldı. En önemli sorunlardan biri ise maddi destek eksikliği. Kalan birkaç Jonkanoo grubu, faaliyetlerini sürdürmek için yeterli kurumsal ve maddi destekten yoksun. Port Maria Jonkanoo grubunun lideri Clifford 'Calypso Jack' Walters'ın kültür bakanlığının yeterince ilgi göstermemekten şikayet ettiği biliniyor. Bu faktörler, Jamaika'nın bu renkli kültür hazinesini yok olma tehlikesiyle baş başa bırakıyor. Jonkanoo'nun bir benzeri, Bahamalar'da "Junkanoo" adıyla çok daha büyük ölçekte ve organize bir şekilde yaşatılıyor.
Yorumlar
Yorum Yap