Karanlık kış gecelerinde, Ukrayna'nın köylerinden ve şehirlerinden yükselen geleneksel şarkılar, kökleri binlerce yıl öncesine dayanan bir kutlamanın habercisi oluyor. Koliada, Slav halklarının kış dönümünü kutladığı, güneşin yeniden doğuşunu ve yeni bir başlangıcı simgeleyen, pagan ve Hristiyan geleneklerini harmanlayan bir kış festivalidir.
Kökenleri Mevsimlerin Döngüsüne Uzanıyor
Koliada'nın temeli, "kolo" yani tekerlek veya döngü kelimesiyle bağlantılıdır ve mevsimlerin döngüsel doğasını vurgular. En eski zamanlarda bir tarım ve güneş kültü festivali olan Koliada, kışın en karanlık günlerinde, yeni güneşin doğuşunu kutlamak ve bereket için ritüeller yapmak amacıyla gerçekleştirilirdi. Hristiyanlık bölgeye yayıldıkça, kilise bu köklü geleneği ortadan kaldıramadı ve onu Noel (İsa'nın doğumu) kutlamalarıyla birleştirdi. Böylece Koliada, takvimsel olarak Ortodoks Noel'i olan 7 Ocak ile Vaftiz Yortusu'nun (19 Ocak) arasındaki döneme kaydı.
Ev Ev Dolaşan Şarkılı Ritüeller
Ukrayna'da Koliada, "kolyaduvannya" adı verilen, ev ev dolaşarak şarkılar söyleme geleneğiyle hayat bulur. Genç erkekler, kadınlar ve çocuklardan oluşan "kolyadnyky" adlı gruplar, geleneksel kıyafetler giyer, bazen maskeler takar ve süslü bir yıldız gibi sahne eşyaları taşır. Söyledikleri "kolyadka" şarkıları, ziyaret ettikleri ev sahiplerine sağlık, bereket ve mutluluk diler. Eski pagan şarkıları doğaya övgüler içerirken, Hristiyanlık sonrası bestelenenler İsa'nın doğum hikayesini anlatır. Ev sahipleri ise bu iyilik dileklerine karşılık olarak gruplara yiyecek, içecek veya para verir. Bu alışveriş, topluluk bağlarını güçlendiren ve bereketin paylaşılmasını simgeleyen önemli bir unsurdur.
Aile içindeki kutlamalar da derin bir anlam taşır. Noel Arifesi'nde (6 Ocak) düzenlenen "Sviata Vecheria" (Kutsal Akşam Yemeği) sırasında, İsa'nın 12 havarisini temsilen 12 fakir yemek hazırlanır. Buğday, bal, haşhaş tohumu ve cevizden yapılan "kutia" adlı yemek ise törenin özünü oluşturur. Eve getirilen "Didukh" adlı, tahıllardan yapılmış süslü bir demetle de ataların ruhlarının eve misafir olduğuna inanılır.
Hutsul Bölgesinde Canlanan Gelenek
Ukrayna'nın Karpat dağlarındaki Hutsul bölgesi, özellikle de Krivorevnya köyü, Koliada geleneğinin en canlı ve otantik biçimde yaşatıldığı yerlerden biridir. Buradaki kutlamalar oldukça teatral ve topluluk odaklıdır; neredeyse tüm köy halkı farklı kolyadnyky gruplarına ayrılır. Şarkı söylemenin yanı sıra, "ples" adlı geleneksel bir dans ve "trembita" adlı uzun, ahşap bir borazan gibi enstrümanlar kullanılır. Gelenek, hem Sovyet dönemi yasaklarına hem de modernleşmeye rağmen devam etmiş, şarkı sözleri güncel olayları ve dilekleri de içerecek şekilde evrilmiştir.
Modern Zamanda Bir Kimlik Sembolü
Günümüzde Koliada, Ukraynalılar için ulusal kimliklerinin ve kültürel miraslarının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Şehirlerde ve kırsalda, okullarda ve kültür derneklerinde bu gelenek canlı tutulmaya çalışılır. Diasporadaki Ukraynalılar da bu geleneği yaşatarak kültürel bağlarını sürdürürler. Özellikle devam eden savaş döneminde, Koliada gibi gelenekler kültürel dayanıklılığın ve ulusal birliğin güçlü bir ifadesi olmuş, kolyadnyky'ler şarkılarına savastaki askerler için dilekler eklemişlerdir.
Yorumlar
Yorum Yap